Normy i oznaczenia na obuwiu ochronnym – jakie są klasy?

Dlatego obuwie ochronne i obuwie robocze są projektowane z myślą o konkretnych zagrożeniach, a ich właściwości określają odpowiednie normy i oznaczenia.
Na pierwszy rzut oka symbole znajdujące się na obuwiu mogą wydawać się skomplikowane. SB, S1, S1P, S2 czy S3 to jednak ważne informacje, które pozwalają szybko określić poziom podstawowej ochrony, jaką jest w stanie zapewnić dany model. Dodatkowe symbole informują m.in. o odporności na poślizg, wodę, przebicie podeszwy czy wysoką temperaturę.

Normy obuwia ochronnego – co oznaczają?

Podstawową normą dotyczącą obuwia ochronnego jest EN ISO 20345. Określa ona wymagania dla butów wyposażonych w podnosek ochronny zabezpieczający palce przed uderzeniem i zgnieceniem. W przypadku aktualnych wydań normy podnosek powinien zapewniać ochronę przed uderzeniem energią 200 J oraz ściskaniem z siłą 15 kN.
Warto pamiętać, że normy obuwia ochronnego są czymś innym niż potoczne określenie „buty robocze”. Obuwie robocze może pełnić funkcję ochronną, ale nie każdy but używany podczas pracy jest obuwiem ochronnym w rozumieniu normy ISO.
Na rynku można spotkać również obuwie zawodowe oznaczane zgodnie z normą EN ISO 20347. Tego typu buty nie posiadają  obowiązkowego podnoska ochronnego, dlatego nie należy automatycznie utożsamiać go z obuwiem ochronnym.

Klasy obuwia ochronnego – SB, S1, S1P, S2 i S3

Jednymi z najważniejszych informacji znajdujących się na obuwiu są oznaczenia klas ochrony. Pozwalają one określić, jakie podstawowe wymagania spełnia dany model.

SB – podstawowa ochrona

Symbol SB oznacza podstawową klasę obuwia ochronnego. Buty tej klasy posiadają przede wszystkim podnosek ochronny oraz spełniają podstawowe wymagania dotyczące konstrukcji i właściwości obuwia określone w normie.

S1 – obuwie do pracy w suchym środowisku

Klasa S1 obejmuje wymagania podstawowe oraz dodatkowe właściwości, takie jak zamknięty obszar pięty, właściwości antyelektrostatyczne, absorpcja energii w części piętowej oraz odpowiednia odporność podeszwy na działanie paliw i olejów.
Obuwie ochronne S1 jest często wybierane do magazynów, hal produkcyjnych, warsztatów oraz innych miejsc, w których podłoże jest zasadniczo suche, a głównym zagrożeniem są uderzenia lub zgniecenia palców.

S1P – dodatkowa ochrona przed przebiciem

Buty robocze S1P zapewniają właściwości klasy S1 oraz dodatkową ochronę przed przebiciem podeszwy. W tradycyjnym oznaczeniu „P” odnosi się do odporności na przebicie.
Takie rozwiązanie sprawdza się m.in. podczas prac budowlanych, remontowych, montażowych czy w magazynach, gdzie na podłożu mogą znajdować się gwoździe, metalowe elementy lub inne ostre przedmioty.

S2 – ochrona przed wodą

Klasa S2 obejmuje wymagania klasy S1, a dodatkowo zapewnia odporność materiału wierzchniego na absorpcję i przenikanie wody.
Buty robocze S2 są więc przeznaczone do zastosowań, w których występuje większa wilgotność, ale niekoniecznie ryzyko przebicia podeszwy. Mogą być stosowane np. w branży spożywczej, usługach, części prac terenowych czy w środowiskach, gdzie obuwie jest narażone na krótkotrwały kontakt z wilgocią.

S3 – ochrona przed wilgocią i przebiciem

Buty robocze S3 łączą właściwości klasy S2 z ochroną przed przebiciem podeszwy oraz odpowiednimi wymaganiami dotyczącymi podeszwy i jej profilu.
To jedna z najczęściej spotykanych klas obuwia ochronnego. Modele S3 są wykorzystywane m.in. w budownictwie, przemyśle, logistyce, transporcie, magazynach i podczas różnego rodzaju prac montażowych.

Klasy butów roboczych S4 i S5 – obuwie o konstrukcji całkowicie formowanej

W przypadku klas S4 i S5 mamy do czynienia z obuwiem wykonanym z materiałów polimerowych lub gumowych, które jest całkowicie formowane, np. z obuwiem typu kalosz.
Oznacza to m.in. ochronę palców, właściwości antyelektrostatyczne, absorpcję energii w obszarze pięty oraz odpowiednie właściwości podeszwy.
S5 łączy właściwości S4 z ochroną przed przebiciem podeszwy i wymaganiami dotyczącymi jej profilu. Jest to rozwiązanie przeznaczone do środowisk, w których obuwie ma zapewniać wysoką ochronę zarówno przed wilgocią, jak i zagrożeniami mechanicznymi.
Warto wiedzieć, że w nowszej klasyfikacji normy EN ISO 20345 pojawiają się również klasy S6 i S7, które rozszerzają klasyfikację o dodatkowe wymagania dotyczące odporności na wodę. Dlatego przy zakupie obuwia zawsze warto sprawdzić, do której wersji normy odnosi się oznaczenie na konkretnym produkcie.

Oznaczenia butów roboczych – symbole dodatkowych właściwości

Sama klasa S1 czy S3 nie zawsze dostarcza wszystkich informacji potrzebnych do wyboru odpowiedniego obuwia. Istotne są również dodatkowe symbole znajdujące się na etykiecie, opakowaniu lub w dokumentacji produktu.

Odporność na poślizg

Jednym z najważniejszych parametrów jest przyczepność podeszwy. W starszym systemie oznaczeń można było spotkać symbole SRA, SRB oraz SRC, określające wyniki badań odporności na poślizg w określonych warunkach.
W aktualnej wersji normy EN ISO 20345 stosuje się inne podejście do oznaczania odporności na poślizg. Podstawowa odporność na poślizg jest wymagana dla obuwia objętego normą, natomiast dodatkowe właściwości mogą być wskazywane symbolem SR. Oznaczenia spotykane na starszych modelach nie powinny być więc bezpośrednio interpretowane tak samo jak oznaczenia stosowane obecnie.
Przy wyborze obuwia warto zwrócić uwagę przede wszystkim na rzeczywiste warunki pracy: rodzaj podłoża, obecność wody, oleju, smarów czy innych substancji mogących zwiększać ryzyko poślizgnięcia.

Odporność na przebicie

Symbol P jest kojarzony z odpornością podeszwy na przebicie. W praktyce oznacza to zastosowanie wkładki lub innego rozwiązania konstrukcyjnego ograniczającego ryzyko przedostania się ostrego przedmiotu przez podeszwę.
Warto jednak pamiętać, że zabezpieczenie przed przebiciem nie oznacza całkowitej odporności na każdy rodzaj ostrego przedmiotu. Skuteczność ochrony zależy m.in. od konstrukcji obuwia oraz rodzaju zastosowanego materiału ochronnego.

Odporność na wodę

Oznaczenia związane z wodą informują, w jakim zakresie obuwie zostało przystosowane do kontaktu z wilgocią. W przypadku klas S2 i S3 odporność dotyczy m.in. materiału wierzchniego, natomiast obuwie całkowicie formowane, np. S4 i S5, zapewnia znacznie wyższy poziom ochrony przed wodą.
Nie należy jednak utożsamiać każdej klasy obuwia ochronnego z pełną wodoodpornością. Do długotrwałej pracy w bardzo mokrym środowisku warto szukać modeli z odpowiednimi dodatkowymi oznaczeniami dotyczącymi odporności na wodę, lub samodzielnie zaimpregnować obuwie.

Zobacz też: Buty wodoodporne czy nieprzemakalne – które lepiej wybrać?

Odporność na wysoką temperaturę

W przypadku pracy w wysokiej temperaturze istotne są dodatkowe oznaczenia dotyczące odporności podeszwy lub całego obuwia na działanie wysokiej temperatury.
Symbol HRO oznacza odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem. Jest to szczególnie istotne podczas prac, w których występuje kontakt z rozgrzanymi powierzchniami.
Nie należy mylić tego oznaczenia z ochroną przed wysoką temperaturą otoczenia. HRO odnosi się konkretnie do zachowania podeszwy podczas kontaktu z gorącą powierzchnią.

Oznaczenia obuwia ochronnego – co jeszcze można znaleźć?

Na obuwiu mogą znajdować się również symbole dotyczące innych właściwości. W zależności od modelu i zastosowanych rozwiązań można spotkać m.in. oznaczenia dotyczące właściwości antyelektrostatycznych, odporności na ciepło, ochrony przed wodą czy dodatkowej ochrony przed przebiciem.

Przykładowo:

•    A – właściwości antyelektrostatyczne,
•    E – absorpcja energii w obszarze pięty,
•    P – odporność na przebicie, w systemie oznaczeń, w którym symbol ten jest stosowany,
•    FO – odporność podeszwy na działanie paliw i olejów,
•    HRO – odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem,
•    SR – dodatkowa odporność na poślizg według aktualnego systemu normowego,
•    CI – izolacja spodu obuwia od zimna,
•    HI – izolacja spodu obuwia od ciepła.

Symbole te mogą występować samodzielnie lub w połączeniu z klasą podstawową.

Jak czytać oznaczenia butów roboczych?

Przykładowo na etykiecie znajduje się informacja S3 + SR + HRO. Pierwszy symbol mówi o klasie obuwia i zakresie podstawowej ochrony. SR wskazuje na dodatkową właściwość związaną z odpornością na poślizg, natomiast HRO oznacza odporność podeszwy na kontakt z gorącym podłożem.
Z kolei oznaczenie S1P wskazuje na klasę S1 z dodatkową ochroną przed przebiciem. Jeśli obuwie ma być używane w środowisku mokrym, sama informacja S1P może być niewystarczająca – warto sprawdzić dodatkowe parametry związane z wodą.
Najważniejsze jest więc czytanie całego zestawu oznaczeń, a nie tylko pojedynczego symbolu.

Obuwie ochronne a bezpieczeństwo pracownika

Dobrze dobrane obuwie ochronne jest jednym z podstawowych elementów wyposażenia pracownika wykonującego zadania w warunkach, w których występują zagrożenia dla stóp. Sama wysoka klasa nie oznacza jednak automatycznie, że dany model będzie odpowiedni na każde stanowisko.

Przed zakupem warto sprawdzić nie tylko klasę S, ale również wszystkie dodatkowe oznaczenia. Istotne mogą być m.in. odporność na poślizg, przebicie, wodę, oleje, niską lub wysoką temperaturę oraz właściwości elektrostatyczne.
Równie ważne jest dopasowanie obuwia do stopy. Nawet bardzo dobrze zabezpieczone buty robocze mogą powodować dyskomfort, jeśli mają niewłaściwy rozmiar, kształt lub konstrukcję niedopasowaną do użytkownika.